Նախաբան
Ռուսաստանի այս քաղաքականությունը, առաջնորդվելով «Ռուսաստանը ռուսների համար» սկզբունքով, փորձում էր Արևելյան Հայաստանում փոխել բնակչության ազգային կազմը՝ որքան հնարավոր է շատ ռուսներ բնակեցնելով: Նրանք եկվորներին ավելի շատ հողեր էին տալիս և ավելի երկար ժամանակով ազատում հարկերից ու տուրքերից: Ցարական կառավարության կողմից տարվող այդ քաղաքականության հետևանքով Լոռիում, Սևանի ավազանում, Կարսի մարզում, Զանգեզուրի ու Ղազախի գավառներում բնակություն հաստատեցին հազարավոր ռուսական ընտանիքներ:
Այս նյութում ամփոփվում է Ցարական
Ռուսաստանի քաղաքականությունն ու դիրքորոշումը, Հայաստանի վարչաքաղաքական
իրավիճակը 19-20-րդ դարերում, և այդ ժամանակահատվածի մշակույթը` հատկապես
ուշադրություն դարձնելով դպրոցներին:
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1860-1870-ական թթ. բարենորոգումների և տնտեսական կյանքի որոշ բարելավումներից հետո ցարիզմը փոխեց իր վերաբերմունքը և ուժեղացրեց ճնշումների ու հալածանքների քաղաքականությունը:
1881թ. մարտի 1-ին բարեփոխումներ իրականացնող Ալեքսանդր
II կայսրի սպանությունը առիթ դարձնելով՝ կառավարությունը հարձակման անցավ և վերացրեց այն նվաճումների մի զգալի մասը, որը ձեռք էր բերվել նախորդ տասնամյակներին:
Ուժեղացվեցին ազգային հալածանքները ոչ ռուս ժողովուրդների նկատմամբ, ինքնակալությունը սկսեց հակակրանքով վերաբերվել հայերի՝ Արևմտյան Հայաստանում ինքնավարություն ստեղծելու ձգտումներին՝ գտնելով, որ դա վարակիչ կարող է լինել կովկասյան ժողովուրդների համար: Նա արգելեց հայ ֆիդայիներին Անդրկովկասից անցնել Թուրքիա և օգնել իրենց արևմտահայ եղբայրներին:
